W wywiadzie tym Mark opowiada o nastawieniu psychicznym inwestora grającego w długim terminie. Padło tam kilka ciekawych stwierdzeń i porad, które powinien znać każdy szanujący się i chcący zarabiać inwestor. Mark prezentuje bardzo ciekawe i praktyczne spojrzenie na zasady inwestowania. Poniżej je podsumowałem, warto jednak zapoznać się z całym filmikem.

Pojedyncze wygrane a zarabianie w długim terminie

Pojedyncze wygrane a zarabianie w długim terminie to dwie różne i niezależne od siebie sprawy. Nie ma związku między pojedynczą wygraną a konsekwentnym długoterminowym wygrywaniem.

Wygrywanie nie wymaga żadnych umiejętności. Wystarczy kliknąć myszką i jeśli mamy szczęście, znajdujemy się w silnym trendzie i nasz kapitał rośnie. Łatwo w takim przypadku odnieść wrażenie, że zarabianie na giełdzie w sposób stały to bułka z masłem.

Konsekwentne długoterminowe wygrywanie to jednak całkowicie inna sprawa. Nie ma ona żadnego związku z pojedynczymi wygranymi.

Wydawałoby się, że klucz do sukcesu na giełdzie to posiadanie systemu inwestycyjnego, który mówi nam kiedy kupować i sprzedawać, dając nam duży potencjał do dobrych długoterminowych wyników. Jednak musimy pamiętać o tym, że nie uda nam się to bez wykształcenia odpowiednich umiejętności psychicznych.

Trader jest jak koszykarz, któremu podczas treningów udaje się każdy rzut piłką do kosza. Bez wyrobienia odpowiednich umiejętności psychicznych nie będzie w stanie powtórzyć takiej skuteczności rzutów podczas mistrzostw, gdy gra toczy się o wielką stawkę a ostateczny wynik zależy tylko od Ciebie.

Co w takim wypadku robić? Skupić się na grze – czyli w naszym przypadku na procesie tradowania. Nie martwić się o to, czy następny trade będzie wygrywający i co zrobimy jeśli okaże się przegrywający. Podstawą odniesienia sukcesu na giełdzie jest realizowanie wskazań naszego systemu inwestycyjnego bez wahania, wybierania okazji do trade’u czy strachu.

Największą przeszkodą w drodze do sukcesu na giełdzie jesteśmy my sami. Jeśli nie wykształcimy odpowiedniego podejścia psychicznego, odpowiednich umiejętności, które umożliwią nam realizację naszego planu inwestycyjnego, nie uda nam się wygrywać w dłuższym terminie.

Losowość rynków a konsekwentne zarabianie

System inwestycyjny umożliwia nam zarabianie na giełdzie w długim terminie. Problem w tym, że wyniki pojedynczych transakcji są całkowicie od siebie niezależne. Jedna transakcja wygrywająca nie oznacza, że następna transakcja też będzie wygrywająca. Nawet w przypadku, wydawałoby się, takich samych warunków na rynku, rezultat może być całkowicie odmienny.

Nie ma żadnego związku między początkowymi warunkami panującymi na rynku (podczas zawierania transakcji), a wynikiem transakcji. Możemy mieć dokładnie takie same warunki – taki sam układ świeczek, LOP, czy wolumen, a w jednej transakcji możemy zyskać 30%, podczas gdy w drugiej stracić 30%.

Nie wiemy przecież co się stanie na rynku za chwilę – nikt tego nie wie. Może być jedna transakcja wygrywająca, a po tym 10 transakcji przegrywających. Człowiek grający za pomocą systemu spodziewa się, że skoro jest on sprawdzony, to powinien regularnie dawać wygrane, transakcja za transakcją. Jednak w praktyce wcale tak nie jest.

Na giełdzie należy myśleć w kategoriach prawdopodobieństwa. Ale o tym w następnym wpisie, już w najbliższą środę. Zapraszam!

Katowice-Nikiszowiec, sierpień 2009

P.S. Jak można zauważyć, od tego wpisu rozpocząłem nową tradycję. Wzorem bloga Studenta Inwestującego i Milion dolarów w 12 miesięcy, będę na końcu każdego wpisu wstawiał jedno zdjęcie z miejsca w którym byłem i które pozytywnie mi się kojarzy. Po ciężkiej i owocnej pracy zawsze przyjemnie jest spędzać wolny czas w ciekawym i nieznanym wcześniej miejscu.

Od kilku lat interesuję się fotografią, więc teraz będę miał okazję do pokazania moich postępów jak i pretekst do poświęcenia temu hobby większej ilości czasu

Do każdego zdjęcia będę dołączał też link do Zumi, żeby każdy wiedział gdzie to jest na mapie.

Etapy rozwoju biznesu

To, jakie mamy możliwości uzyskania kapitału, zależy od tego na jakim etapie rozwoju biznesu aktualnie jesteśmy – jeśli jesteśmy dopiero na początku, mamy nikłe szanse na wejście na giełdę. Jeżeli w ogóle jest to nasz pierwszy biznes, będą problemy nawet z uzyskaniem kredytu, gdyż nie mamy żadnej historii kredytowej.

Inwestorzy (np. tutaj) dzielą rozwój biznesu zwykle na cztery etapy, przedstawione na poniższym schemacie.

Seed

Jest to początkowa faza rozwoju projektu. Seed oznacza ziarno, nasiono – zatem jest to projekt na etapie prac nad rozwojem pomysłu na biznes i prowadzących do klarowania jego koncepcji. Etap ten obejmuje zatem także stworzenie prototypu, badania rynku oraz tworzenie biznes planu.

Start-up

Na tym etapie zwykle jest zakładana firma (w przypadku finansowania z zewnętrznych źródeł będzie to najczęściej forma spółki). Wtedy też przebiegają prace nad rozwojem produktu lub usługi, ewentualnego zaplecza technicznego potrzebnego do rozpoczęcia produkcji, oraz rozpoczęcie początkowej fazy marketingu.

Etapy Seed oraz Start-up obejmują fazę istnienia przedsięwzięcia jeszcze przed wejściem na rynek i przed rozpoczęciem sprzedaży usługi lub produktu.

Early Stage

Wczesny rozwój biznesu – powoli rośnie sprzedaż, zwiększa się wydajność działania firmy. Jest to okres w którym biznes zaczyna być rentowny.

Expansion

Faza ekspansji, firma się rozwija i umacnia swoją pozycję na rynku, a sprzedaż jest coraz większa.

Każdy z tych etapów można podzielić na jeszcze mniejsze części i przedstawić bardziej szczegółowo, jednak i tak podział ten jest umowny i może się różnić w zależności od interpretacji.

Na każdym z etapów potrzebujemy różnej ilości pieniędzy – np. kilkanaście milionów złotych na samo wystartowanie firmy to zbyt dużo (no chyba że chcemy zbudować fabrykę wahadłowców). Z kolei taka kwota potrzebna na fazę ekspansji jest już bardziej odpowiednia. Każdy z etapów rozwoju biznesu charakteryzuje się też określonym ryzykiem inwestycyjnym – ryzyko to maleje w miarę rozwoju i stabilizowania biznesu.

Kolorowe linie na rysunku określają zmiany w czasie trzech parametrów: ryzyka, przychodów oraz poziomu rozwoju. Widać wyraźnie, że im wcześniejsza faza rozwoju biznesu, tym większe ryzyko porażki, dodatkowo w tych pierwszych fazach zwykle mamy jedynie wydatki – przychody są znikome.

Sposoby finansowania biznesu

Sposobów finansowania biznesu jest wiele. Oprócz standardowych źródeł gotówki, takich jak własna kieszeń, kieszenie rodziny oraz znajomych, pożyczki bankowe, istnieje kilka stosunkowo nowych (przynajmniej w Polsce) rozwiązań w tym zakresie, działających najczęściej w dziedzinie nowych technologii. Ten sektor rynku jest najbardziej obiecujący i oferuje największą możliwość rozwoju.

Odnosząc się do znanego już Wam schematu rozwoju biznesu, sposoby finansowania biznesu można przedstawić następująco:

Kapitał zasiewowy/zalążkowy (seed fund)

Kapitał zasiewowy to:

• Środki własne – niemal każdy biznesmen zaczyna od takiego sposobu inwestowania. Nie mając żadnej historii kredytowej ani biznesowej pozostaje mu odkładać własne oszczędności. Taki sposób jest najprostszy, jednak szybko się on wyczerpuje i trzeba się rozglądać za innymi metodami finansowania.
• Rodzina, przyjaciele, drobni inwestorzy prywatni – w oryginale: 3xF (Family, Friends, Fools). Fool (z ang. głupek) – na tak wczesnym etapie rozwoju biznesu tylko nieliczni odważą się zaryzykować swoje pieniądze w rozwój biznesu na początkowym etapie. Ta strona jest odpowiednim miejscem na znalezienie takich osób.

Anioły biznesu (Business Angels)

Inwestorzy prywatni – biznesmeni, którzy już odnieśli sukces, a zatem posiadający większy kapitał. Często są zrzeszeni w sieci, jako że w grupie łatwiej jest działać i znajdować dobre okazje inwestycyjne. Oprócz kapitału dostarczają oni swoje kontakty biznesowe oraz tzw. know-how, czyli umiejętności niezbędne do uruchomienia biznesu i jego rozwoju. Poniżej kilka przykładowych sieci/grup inwestorów prywatnych Business Angels działających w Polsce.

• PolBAN (Business Angels Network Poland) – polska sieć Aniołów Biznesu
• Lewiatan Business Angels – klub inwestorów prywatnych
• BAS – Business Angel Seedfund
• DaVinci Capital – grupa inwestorów prywatnych DaVinci Capital
• RESIK – Regionalna Sieć Inwestorów Kapitałowych

Venture Capital / Private Equity

Venture Capital to inwestorzy instytucjonalni. Są to wyspecjalizowane fundusze inwestycyjne które dysponują dużą gotówką, uzyskaną z giełdy, lub z innych źródeł – np. od inwestorów prywatnych.

• PSIK – Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych
• MCI Management SA – fundusz technologiczny

Oferta publiczna (IPO)

Oznacza wejście spółki na giełdę. Giełda dla zwykłego człowieka oznacza najczęściej rynek wtórny – miejsce w którym się kupuje i sprzedaje akcje spółek. Natomiast giełda jako rynek pierwotny – źródło finansowania firmy – jest miejscem w którym inwestorzy kupują udziały spółki (podobnie jak w przypadku Business Angels oraz Venture Capital). W tym przypadku krąg inwestorów nie ogranicza się do samych Aniołów Biznesu czy funduszy Venture Capital. Możliwość kupienia udziałów (akcji) mają praktycznie wszyscy. Udziały są kupowane podczas pierwszej oferty publicznej – IPO (Initial Public Offering). Zatem bardzo ważny jest tutaj moment wejścia spółki na giełdę. Jeśli IPO zostanie przeprowadzone podczas gdy na giełdzie szaleje bessa, firma może zostać wyceniona poniżej jej realnej wartości. Poniżej są podstawowe rynki obrotu papierów wartościowych w Polsce.

• GPW – Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie
• NewConnect – alternatywny system obrotu GPW
• CeTO – Centralna Tabela Ofert

Oprócz wymienionych sposobów, do dyspozycji przedsiębiorcy są jeszcze następujące sposoby zewnętrznego finansowania przedsięwzięć:

• Fundusze unijne – dotacje; ogólne informacje na ten temat można znaleźć tutaj. Pieniędzmi unijnymi rozporządza m.in. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).
• Kredyty bankowy
• Leasing – zwykle przydatny przy planowaniu zakupu np. drogich maszyn dla firmy
• Faktoring
• Pomoc inkubatorów przedsiębiorczości – np. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości

Nie zawsze możemy liczyć na zainteresowanie i chęci do współpracy ze strony Aniołów Biznesu i funduszy typu Venture Capital. Możemy się o tym przekonać w tym artykule. Anioły Biznesu to, wbrew nazwie, też ludzie – nie mają szklanej kuli i czasem mogą po prostu się mylić.

Nic za darmo

Zarówno instytucje finansowe (typu Venture Capital), jak i osoby prywatne posiadające nadmiary gotówki (Business Angels) są gotowe uczestniczyć w realizacji innowacyjnych pomysłów oraz rozwoju obiecujących firm. Nie są oni motywowani czystą chęcią pomocy, tylko perspektywą uzyskania dużej stopy zwrotu z inwestycji. Pomoc finansową dla rozwijających się firm traktują jako nic innego, tylko kolejny sposób inwestowania swoich pieniędzy. Innym powodem do zainwestowania w powstające firmy jest chęć uczestnictwa w tworzeniu nowego biznesu – dużo bogatych ludzi po prostu to lubi.

W zamian za pomoc finansową oraz merytoryczną (know-how) inwestorzy mogą przejąć nawet kilkadziesiąt procent udziałów firmy (czyli kilkadziesiąt procent przyszłej wartości firmy). Jest to zgodne z zasadami gratyfikacji za poniesione ryzyko. Jak już wcześniej napisałem (i przedstawiłem na rysunku), ryzyko upadku biznesu jest tym większe, im krócej firma działa na rynku. Inwestor wykładający pieniądze na naszą firmę nie ma pewności że ta inwestycja się zwróci – i całkowicie liczy się on z taką sytuacją. Z drugiej jednak strony – firma, która jest w początkowej fazie działania ma bardzo duże możliwości rozwoju, a co za tym idzie – ma duży potencjał wzrostu wartości. Perspektywa dziesięciokrotnego wzrostu wartości udziałów posiadanych przez inwestora w pełni wynagradza poniesione ryzyko.

Ze względu na to, że inwestorzy ryzykują własne pieniądze, dokładnie się przyglądają każdemu pomysłowi na biznes oraz każdej firmie, w którą chcieliby zainwestować. Dlatego przed rozpoczęciem poszukiwań inwestora dla naszego biznesu warto sprawdzić kryteria, które należy spełnić aby mieć szanse na uzyskanie pieniędzy. Prawdopodobieństwo sukcesu w ubieganiu się o kapitał dla naszego biznesu zwiększa się razem ze zwiększaniem się naszego doświadczenia biznesowego. To jest podobnie jak z kredytami w banku – jeśli nie mamy historii biznesowej, o wiele trudniej będzie nam uzyskać pieniądze od inwestora.

Pozostaje więc zakasać rękawy i opracować długoterminowy plan osiągnięcia sukcesu. Na początku swoim potem i krwawicą, by później wykorzystać pieniądze innych do zarabiania pieniędzy dla siebie. I nie zapominając oczywiście o ciągłej pracy nad zwiększaniem przychodu pasywnego

Jest teraz najlepszy czas na rozpoczęcie przygody z giełdą – akcje wielu spółek bardzo potaniały, ale na rynku jeszcze panuje niepewność. Jeszcze nie czas na kupowanie akcji, bo najprawdopodobniej tylko stracimy na takiej grze. Dopóki na giełdzie nie zapanują optymistyczne nastroje, czas ten możemy poświęcić na naukę i kumulowanie kapitału. Te dwie sprawy są najistotniejsze zanim rozpoczniemy grę na giełdzie.

Nie będę teraz pisał o tym co to jest giełda. W internecie istnieje wiele stron z których można się bardzo dużo dowiedzieć na temat giełdy – odnośniki do najciekawszych stron znajdują się w dziale „Ciekawe strony”, po lewej stronie mojego bloga.

Kumulowanie kapitału

Chciałbym skupić się tutaj na drugiej sprawie – zbieraniu kapitału początkowego. Żeby grać na giełdzie musimy przecież dysponować jakąś gotówką. Najgorszą strategią inwestycyjną jest całkowity brak planu jeśli chodzi o wykorzystanie swoich oszczędności. Prawda jest taka, że początkujący gracze najczęściej przegrywają. Czasem mają szczęście początkującego i uda im się kilka razy pod rząd zarobić. Jednak wcześniej czy później szczęście się kończy. Braki wiedzy dadzą się we znaki, na giełdzie kończy się hossa i gracz przegrywa.

Dlatego warto na przygodę z giełdą przeznaczyć specjalnie na ten cel odłożone pieniądze, których strata nie spowoduje że nie starczy nam na czynsz, albo nie będziemy mieli za co jeść. Jeśli jesteśmy początkującymi inwestorami, pod żadnym pozorem nie zaciągajmy kredytu na kupno akcji, nawet jeśli możliwości zarobku są bardzo obiecujące (tak jak to było np. w pierwszej połowie 2007 roku).

źródło: Stooq.pl

Rynek jest nieobliczalny i nigdy nie możemy być pewni że nasze przewidywania są poprawne, a zaciągając kredyt, który musimy przecież później spłacić, narażamy się na duże ryzyko. Do tego dochodzi jeszcze kilka innych kwestii które działają przeciwko niedoświadczonemu inwestorowi, m.in. psychologia tłumu, emocje (o tym szerzej w następnych wpisach).

Zasady systematycznego oszczędzania

Chcę tu podać główne zasady, którymi należy się kierować rozpoczynając swoją przygodę z giełdą. Na pewno przydadzą się one także tym wszystkim, którzy chcą po prostu mądrze rozporządzać swoimi oszczędnościami. Zasady są po części opracowane na podstawie moich własnych doświadczeń, a po części na podstawie książek, które miałem okazję przeczytać.

Podstawową zasadą jest podzielenie swoich oszczędności na kilka części. Z reguły jest tak, że z comiesięcznych przychodów jakaś część musi być przeznaczona na niezbędne wydatki – czynsz, jedzenie, ubrania, itd., a pozostałe pieniądze to nadwyżka finansowa, z którą możemy zrobić co chcemy.

Powinniśmy zatem być w stanie określić ile pieniędzy wydajemy miesięcznie na potrzeby podstawowe, a ile wydajemy na zwykłą konsumpcję. W tym celu należy przynajmniej przez 3-4 miesiące notować wszystkie swoje wydatki, tak aby można było ustalić średnią kwotę. Można to robić na kartce, ale mamy przecież XXI wiek i warto skorzystać z programów wspomagających zarządzanie budżetem domowym. Ja osobiście korzystam z prostej aplikacji MoneyManager na telefony komórkowe – jest to program darmowy, w wersji Java, więc powinien działać na większości telefonów komórkowych. W ten sposób możesz notować wydatki na bieżąco, niezależnie od tego gdzie się znajdujesz.

Aby nasze oszczędzanie dawało jak najlepsze rezultaty, powinniśmy ograniczyć wydatki związane z konsumpcją. Część przychodów, która nam pozostała, może być przeznaczona na oszczędności.

Jeśli nie chcemy przeznaczać wszystkich pozostałych pieniędzy, to najlepszą metodą na „zmuszenie się” do oszczędzania jest metoda płać najpierw sobie. Chodzi tutaj o to, żeby z każdego swojego przychodu (pensji, zwrotu podatku, itp.), jeszcze przed wydaniem tych pieniędzy na cokolwiek, wydzielić sobie przykładowo 20%, które przeznaczymy na oszczędności. Możemy traktować tą część jako rodzaj „podatku”, który płacimy samemu sobie. Gdy już się przyzwyczaimy do takiego oszczędzania, możemy stopniowo zwiększać procent naszego podatku aż osiągniemy maksymalną wartość – np. 50% wszystkich przychodów.

Oszczędności najlepiej podzielić na trzy części:

1. Fundusz awaryjny.
2. Kapitał inwestycyjny.
3. Oszczędności bieżące.

Najważniejszy jest fundusz awaryjny (o czym poniżej). Gdy go już zgromadzimy, możemy rozpocząć oszczędzanie na konta nr 2 i 3. Kolejność odkładania na te konta jest zależna od nas – równie dobrze możemy równocześnie odkładać pieniądze na inwestycje i na bieżące potrzeby.

Oszczędności można łatwo podzielić zakładając kilka kont oszczędnościowych w banku i odpowiednio je nazywając. Kont przeznaczonych na oszczędności bieżące może być więcej – przykładowo jeśli odkładamy pieniądze na samochód oraz na nowy telewizor, warto wydzielić takie oszczędności od reszty pieniędzy.

Fundusz awaryjny

Są to pieniądze „na czarną godzinę”, potrzebne gdybyśmy stracili pracę lub popadli nagle w finansowe tarapaty. Tych pieniędzy nie powinniśmy ruszać dopóki nie będą naprawdę potrzebne. Wiele źródeł podaje, że fundusz awaryjny powinien stanowić co najmniej równowartość kapitału potrzebnego do przeżycia sześciu miesięcy. Tak więc przyda nam się tutaj wartość wydatków, którą zanotowaliśmy przy pomocy programu do zarządzania budżetem domowym.

Z reguły nasze zabezpieczenie finansowe powinno wynosić 5000 do 10000 zł. Oczywiście dla każdej osoby jest inaczej i warto samemu sprawdzić swoje wymagania finansowe.

Kapitał inwestycyjny

To te pieniądze możemy przeznaczyć na grę na giełdzie lub na rozpoczęcie biznesu. Bo oprócz dobrego pomysłu, aby skutecznie działać w biznesie potrzebne są pieniądze. Jak zdobyć naprawdę duże pieniądze na biznes napiszę w kolejnych postach. Ewentualna utrata gotówki z kapitału inwestycyjnego nie spowoduje, że będziemy musieli się zapożyczać, aby nam starczyło na codzienne wydatki. Dzięki funduszowi awaryjnemu będziemy zabezpieczeni przed takimi przypadkami.

Oszczędności bieżące

Oszczędności przeznaczone na konsumpcję. Możemy je przeznaczyć na konkretny cel (np. nowy telewizor, wycieczkę, prezenty, itd.).

Nie daj się pokusom

Podstawowa zasada konsekwentnego oszczędzania, której nie można złamać, to zakaz wypłacania z funduszu awaryjnego i kapitału inwestycyjnego w celach innych, niż te do których są one przeznaczone. Jedyną dodatkową możliwością wypłaty z funduszu awaryjnego jest przeniesienie nagromadzonych odsetek do kapitału inwestycyjnego. Łamiąc zasady wypłacania sami sobie udowodnimy, że jesteśmy niekonsekwentni, i jeśli raz złamaliśmy swoje zasady, to będziemy mogli je złamać jeszcze raz, jeśli nadarzy się taka okazja.

Życzę zatem wszystkim motywacji i konsekwencji w realizacji swoich planów finansowych.