Zapytaj siebie, co robiłbyś nawet, gdyby nikt Ci za to nigdy nie miał zapłacić. To wskazówka, która pokaże Ci, czym powinieneś się zajmować, oczywiście wciąż szukając sposobu na zarobienie na tym.

Joe Vitale

Dobrobyt to sposób życia i myślenia, nie tylko pieniądze czy rzeczy.
Bieda to sposób życia i myślenia, nie tylko brak pieniędzy czy rzeczy.

Eric Butterworth

Foto: Stock.XCHNG

Najwięcej negatywnych przekonań dotyczących pieniędzy wynosimy z domu. To w tych najmłodszych latach uczysz się jak postrzegać świat i jak traktować pieniądze. Często w naszych domach słyszymy:

• „pieniądze szczęścia nie dają”,
• „tylko ciężką pracą ludzie się bogacą”,
• „bez pracy nie ma kołaczy”,
• „pieniądze są źródłem wszelkiego zła”,
• „bogaci to złodzieje”,
• „w tym kraju bez znajomości nie da się dorobić”.

To stwierdzenia, które kształtują naszą rzeczywistość już od dziecka. Nieracjonalne podejście do pieniędzy często generuje w nas także aktualna sytuacja życiowa – niskie zarobki i brak perspektyw na ich polepszenie. Jeśli pieniędzy jest tylko tyle, że ledwo starcza od pierwszego do pierwszego, nie planujemy przyszłości finansowej. Nie interesujemy się korzyściami płynącymi z regularnego oszczędzania i zaletami procentu składanego, bo po prostu nie mamy z czego odłożyć.

Przekonania

Poniżej przedstawiam moje spojrzenie na każdy z wymienionych poglądów na temat pieniędzy. Nie twierdzę, że jest to jedyne słuszne spojrzenie na temat – każdy ma swoje poglądy i przemyślenia. Wszystkie te przekonania w jakiś sposób utrudniają nam działania w życiu. Tworzą swego rodzaju „blokadę psychiczną” – jeśli w któryś z nich bardzo wierzymy (np. „w tym kraju bez znajomości nie da się dorobić”), stajemy się bierni gdy trzeba działać i w rezultacie mogą nas ominąć bardzo dobre okazje do pomnożenia swoich zasobów pieniężnych.

„Pieniądze szczęścia nie dają”

Owszem – pieniądze, jako cel sam w sobie, szczęścia nie dają, ale pomagają w osiągnięciu rzeczy, o których marzymy. Oczywiście największe szczęście jakie może nas spotkać w życiu, nie jest osiągalne za żadne pieniądze, jako że dotyczy relacji międzyludzkich. Jednak dobra opieka medyczna, podróże po świecie, prowadzenie komfortowego i bezstresowego życia kosztują.

Najcenniejsze rzeczy w życiu nie nabywa się za pieniądze.

Albert Einstein

„Tylko ciężką pracą ludzie się bogacą”, „bez pracy nie ma kołaczy”

Jak powtarza Robert Kiyosaki w swoich książkach: „pracuj mądrze, a nie ciężko”. Nie sztuka pracować ciężko za pieniądze, sztuką jest sprawić, aby to pieniądze ciężko pracowały dla Ciebie i abyś Ty miał czas, aby cieszyć się życiem. Szukanie sposobów na ułatwienie sobie pracy, pójście na skróty (jeśli oczywiście w ten sposób nie obniżymy znacząco jakości naszej pracy), to nie jest pójście na łatwiznę. To mądra, a nie ciężka praca.

„Pieniądze są źródłem wszelkiego zła”

Pieniądze można porównać do dynamitu – użyty w dobrej intencji służy ludziom, źle użyty może siać spustoszenie. Nadmiar pieniędzy, podobnie jak ich brak, może powodować wiele zła. Brak pieniędzy jest źródłem kłótni, nieporozumień, nerwic, depresji, itp. Nadmiar pieniędzy może z kolei  prowadzić do niczym niepohamowanego konsumpcjonizmu, życia „na pokaz”, pogardy dla ludzi o „niższym stanie posiadania”.

Jest to jednak kwestia indywidualna – każdy człowiek zareaguje inaczej na te sytuacje i każdy będzie starał się inaczej rozwiązać napotykane problemy. Można więc powiedzieć, że to nie pieniądze są źródłem zła, tylko człowiek, który tymi pieniędzmi rozporządza.

Bieda może unieszczęśliwiać, ale pieniądze szczęścia nie gwarantują.

Paulo Coelho

„Bogaci to złodzieje”

Na to przekonanie zapracowali niestety ludzie działający na początku lat ’90, kiedy polska gospodarka wolnorynkowa była jeszcze w powijakach. Istnieje wiele nielegalnych czy niemoralnych sposobów na wzbogacenie się, ale również istnieje wiele sposobów na to, aby wzbogacić się całkiem legalnie, pomagając ludziom – odpowiadając na ich zapotrzebowanie poprzez wypełnienie luki na rynku.

„W tym kraju bez znajomości nie da się dorobić”

Często jest to dla nas wymówką. Jeśli coś nam nie wychodzi, zamiast racjonalnie zastanowić się co jest nie tak i starać się to naprawić, narzekamy. Po pierwszym niepowodzeniu załamujemy ręce i stwierdzamy, że bez znajomości nie dorobimy się niczego. Owszem, mając znajomości we władzach lokalnych, wygrywając ustawione przetargi możemy w szybki sposób się dorobić. Jednak nie tędy droga – istnieje wystarczająco dużo sposobów na to, aby legalnie zarobić.

Relacje pieniądze-człowiek

Jak już wcześniej wspomniałem, pieniądze to emocje. Jednak emocje zaciemniają nam myślenie i uniemożliwiają racjonalne podejście do tematu. Z jednej strony jest zazdrość („kumpel zarabia tyle kasy, też chce tyle zarabiać”) i chciwość („sprzedałem akcje po 50 zł, a mogłem poczekać jeszcze 2 dni i sprzedać o 10 zł drożej!”). Z drugiej strony jest strach („a co będzie jak jutro ceny akcji spadną?”) oraz ignorancja („mnie oszczędzanie niepotrzebne, mam wystarczająco dużo pieniędzy i nie muszę oszczędzać”).

Problem w tym, że działając emocjonalnie, myśląc w kategoriach pieniędzy, a nie w kategoriach celu, do którego mają nas te pieniądze doprowadzić, nigdy nie będziemy szczęśliwi.  Nie uda się nam też zarobić dużych pieniędzy. Bardzo dobrze to widać w przypadku gry na giełdzie – osiągniemy o wiele lepsze wyniki, jeśli skupimy się na samej grze, myśląc w kategoriach strategii inwestycyjnych, ochrony kapitału i stóp zwrotu, a nie myśląc każdego dnia o tym ile zarobiliśmy albo ile straciliśmy.

Mówi się, że pieniądz rządzi światem. Wynika z tego, że pieniądz rządzi ludźmi. Czy Tobą też? Zastanów się, czy zdrowo podchodzisz do zagadnienia pieniędzy. Czy traktujesz je jako cel sam w sobie, czy jako narzędzie do osiągnięcia czegoś bardziej wartościowego?

Zaczynasz karierę i zarabiasz 2000 zł. Twoim marzeniem jest zarabiać 4000 zł. Gdy w końcu dotrzesz do punktu, w którym będziesz zarabiał 4000 zł, marzy Ci się 8000 zł – bo będziesz mógł kupić fajniejszy telewizor, będzie Cię stać na droższe i bardziej luksusowe wycieczki zagraniczne, droższy zegarek, itp. Po jakimś czasie (zakładając, że sukcesywnie pniesz się po szczeblach kariery) zauważasz, że nieważne ile być zarabiał, ciągle jest Ci mało. Zastanów się, po co to wszystko kupujesz? Czy nie wystarcza Ci już zwykły wyjazd z rodziną za miasto/w góry? Może po prostu nie potrafisz cieszyć się z drobnych i prostych rzeczy, które życie przynosi?

Na drugim biegunie stoi sprawa ciągłego braku pieniędzy. Często ludzie niszczą swoje związki poprzez ciągłe kłótnie o pieniądze. Brak pieniędzy powoduje duży stres, ale nie można wyładowywać go na drugiej osobie. Zwykle my sami jesteśmy winni takiej sytuacji, nie ta druga osoba.

Traktuj pieniądze wyłącznie jako narzędzie do osiągnięcia większego komfortu życia, realizacji marzeń, pomocy innym ludziom. Nie traktuj ich jako środka do zwiększania poziomu swojej konsumpcji.

Zastanów się nad swoimi przekonaniami

Jeśli chcemy wziąść w swoje ręce odpowiedzialność za tak ważny element naszego życia w kapitalizmie, jakim są pieniądze, nie możemy się opierać na przekonaniach przekazanych przez rodziców i dziadków. Podobnie jak i w innych dziedzinach życia, nie możemy automatycznie przyjmować tego, co oni nam przekazali.

Każde nasze przekonanie i uprzedzenie dotyczące pieniędzy może nas ograniczać i powodować, że jakość naszego życia będzie niższa. Wyrobienie sobie innego spojrzenia na pieniądze wymaga wysiłku i samozaparcia. Trzeba otworzyć swój umysł na inne możliwości i wykazać chęć do nauki.

Zastanów się, czy któreś z tych zdań wymienionych na początku artykułu dotyczą Ciebie. Pomyśl w jaki sposób Cię ograniczają. Być może przypomnisz sobie chociaż jedną taką sytuację w której miałeś szansę polepszyć swoją kondycję finansową, ale przez strach bądź uprzedzenia zaprzepaściłeś swoją szansę.

Aby pozbyć się destrukcyjnych przekonań, niezbędne są podstawy ekonomii – jeśli jest to dla nas czarna magia, to nic dziwnego, że nie radzimy sobie finansowo. Ludzie biorą pożyczki na wysoki procent i jeszcze są zadowoleni z tego, że bank im proponuje zaciągnięcie kolejnej pożyczki. Edukacja finansowa to podstawa i warto o nią zadbać od najmłodszych lat.

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule tego artykułu. Można żyć szczęśliwie z mało zasobnym portfelem. Żyć życiem, w którym niczego nam nie brakuje, bez potrzeby posiadania dużej liczby rzeczy materialnych. Z drugiej strony jest pewien próg miesięcznego przychodu potrzebnego do komfortowego życia. Powyżej tego progu nie odczuwamy zbyt dużej różnicy w poprawie jakości życia – prawdopodobnie, bo ja go jeszcze nie osiągnąłem Z moich przeliczeń wynika, że dla mnie byłoby to ok. 5000-6000 zł miesięcznie. Jest to temat na całkiem osobny artykuł, tak więc na razie na takich wstępnych rozważaniach zakończę.

A co Ty o tym myślisz? Pytanie, które zadałem w tytule jest zwrócone także do Ciebie. Czy pieniądze są zupełnie niepotrzebne do szczęścia, czy jednak się przydają? Zapraszam do dyskusji w komentarzach!

Rynek nie jest Twoją mamą. Na giełdzie grają twardzi ludzie, którzy chcą Ci zabrać pieniądze, a nie mają zamiaru głaskać Cię po główce.

Alexander Elder

… ale czasem też możesz dostać lanie od rynku, tak jak od mamy.

Etapy rozwoju biznesu

To, jakie mamy możliwości uzyskania kapitału, zależy od tego na jakim etapie rozwoju biznesu aktualnie jesteśmy – jeśli jesteśmy dopiero na początku, mamy nikłe szanse na wejście na giełdę. Jeżeli w ogóle jest to nasz pierwszy biznes, będą problemy nawet z uzyskaniem kredytu, gdyż nie mamy żadnej historii kredytowej.

Inwestorzy (np. tutaj) dzielą rozwój biznesu zwykle na cztery etapy, przedstawione na poniższym schemacie.

Seed

Jest to początkowa faza rozwoju projektu. Seed oznacza ziarno, nasiono – zatem jest to projekt na etapie prac nad rozwojem pomysłu na biznes i prowadzących do klarowania jego koncepcji. Etap ten obejmuje zatem także stworzenie prototypu, badania rynku oraz tworzenie biznes planu.

Start-up

Na tym etapie zwykle jest zakładana firma (w przypadku finansowania z zewnętrznych źródeł będzie to najczęściej forma spółki). Wtedy też przebiegają prace nad rozwojem produktu lub usługi, ewentualnego zaplecza technicznego potrzebnego do rozpoczęcia produkcji, oraz rozpoczęcie początkowej fazy marketingu.

Etapy Seed oraz Start-up obejmują fazę istnienia przedsięwzięcia jeszcze przed wejściem na rynek i przed rozpoczęciem sprzedaży usługi lub produktu.

Early Stage

Wczesny rozwój biznesu – powoli rośnie sprzedaż, zwiększa się wydajność działania firmy. Jest to okres w którym biznes zaczyna być rentowny.

Expansion

Faza ekspansji, firma się rozwija i umacnia swoją pozycję na rynku, a sprzedaż jest coraz większa.

Każdy z tych etapów można podzielić na jeszcze mniejsze części i przedstawić bardziej szczegółowo, jednak i tak podział ten jest umowny i może się różnić w zależności od interpretacji.

Na każdym z etapów potrzebujemy różnej ilości pieniędzy – np. kilkanaście milionów złotych na samo wystartowanie firmy to zbyt dużo (no chyba że chcemy zbudować fabrykę wahadłowców). Z kolei taka kwota potrzebna na fazę ekspansji jest już bardziej odpowiednia. Każdy z etapów rozwoju biznesu charakteryzuje się też określonym ryzykiem inwestycyjnym – ryzyko to maleje w miarę rozwoju i stabilizowania biznesu.

Kolorowe linie na rysunku określają zmiany w czasie trzech parametrów: ryzyka, przychodów oraz poziomu rozwoju. Widać wyraźnie, że im wcześniejsza faza rozwoju biznesu, tym większe ryzyko porażki, dodatkowo w tych pierwszych fazach zwykle mamy jedynie wydatki – przychody są znikome.

Sposoby finansowania biznesu

Sposobów finansowania biznesu jest wiele. Oprócz standardowych źródeł gotówki, takich jak własna kieszeń, kieszenie rodziny oraz znajomych, pożyczki bankowe, istnieje kilka stosunkowo nowych (przynajmniej w Polsce) rozwiązań w tym zakresie, działających najczęściej w dziedzinie nowych technologii. Ten sektor rynku jest najbardziej obiecujący i oferuje największą możliwość rozwoju.

Odnosząc się do znanego już Wam schematu rozwoju biznesu, sposoby finansowania biznesu można przedstawić następująco:

Kapitał zasiewowy/zalążkowy (seed fund)

Kapitał zasiewowy to:

• Środki własne – niemal każdy biznesmen zaczyna od takiego sposobu inwestowania. Nie mając żadnej historii kredytowej ani biznesowej pozostaje mu odkładać własne oszczędności. Taki sposób jest najprostszy, jednak szybko się on wyczerpuje i trzeba się rozglądać za innymi metodami finansowania.
• Rodzina, przyjaciele, drobni inwestorzy prywatni – w oryginale: 3xF (Family, Friends, Fools). Fool (z ang. głupek) – na tak wczesnym etapie rozwoju biznesu tylko nieliczni odważą się zaryzykować swoje pieniądze w rozwój biznesu na początkowym etapie. Ta strona jest odpowiednim miejscem na znalezienie takich osób.

Anioły biznesu (Business Angels)

Inwestorzy prywatni – biznesmeni, którzy już odnieśli sukces, a zatem posiadający większy kapitał. Często są zrzeszeni w sieci, jako że w grupie łatwiej jest działać i znajdować dobre okazje inwestycyjne. Oprócz kapitału dostarczają oni swoje kontakty biznesowe oraz tzw. know-how, czyli umiejętności niezbędne do uruchomienia biznesu i jego rozwoju. Poniżej kilka przykładowych sieci/grup inwestorów prywatnych Business Angels działających w Polsce.

• PolBAN (Business Angels Network Poland) – polska sieć Aniołów Biznesu
• Lewiatan Business Angels – klub inwestorów prywatnych
• BAS – Business Angel Seedfund
• DaVinci Capital – grupa inwestorów prywatnych DaVinci Capital
• RESIK – Regionalna Sieć Inwestorów Kapitałowych

Venture Capital / Private Equity

Venture Capital to inwestorzy instytucjonalni. Są to wyspecjalizowane fundusze inwestycyjne które dysponują dużą gotówką, uzyskaną z giełdy, lub z innych źródeł – np. od inwestorów prywatnych.

• PSIK – Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych
• MCI Management SA – fundusz technologiczny

Oferta publiczna (IPO)

Oznacza wejście spółki na giełdę. Giełda dla zwykłego człowieka oznacza najczęściej rynek wtórny – miejsce w którym się kupuje i sprzedaje akcje spółek. Natomiast giełda jako rynek pierwotny – źródło finansowania firmy – jest miejscem w którym inwestorzy kupują udziały spółki (podobnie jak w przypadku Business Angels oraz Venture Capital). W tym przypadku krąg inwestorów nie ogranicza się do samych Aniołów Biznesu czy funduszy Venture Capital. Możliwość kupienia udziałów (akcji) mają praktycznie wszyscy. Udziały są kupowane podczas pierwszej oferty publicznej – IPO (Initial Public Offering). Zatem bardzo ważny jest tutaj moment wejścia spółki na giełdę. Jeśli IPO zostanie przeprowadzone podczas gdy na giełdzie szaleje bessa, firma może zostać wyceniona poniżej jej realnej wartości. Poniżej są podstawowe rynki obrotu papierów wartościowych w Polsce.

• GPW – Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie
• NewConnect – alternatywny system obrotu GPW
• CeTO – Centralna Tabela Ofert

Oprócz wymienionych sposobów, do dyspozycji przedsiębiorcy są jeszcze następujące sposoby zewnętrznego finansowania przedsięwzięć:

• Fundusze unijne – dotacje; ogólne informacje na ten temat można znaleźć tutaj. Pieniędzmi unijnymi rozporządza m.in. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).
• Kredyty bankowy
• Leasing – zwykle przydatny przy planowaniu zakupu np. drogich maszyn dla firmy
• Faktoring
• Pomoc inkubatorów przedsiębiorczości – np. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości

Nie zawsze możemy liczyć na zainteresowanie i chęci do współpracy ze strony Aniołów Biznesu i funduszy typu Venture Capital. Możemy się o tym przekonać w tym artykule. Anioły Biznesu to, wbrew nazwie, też ludzie – nie mają szklanej kuli i czasem mogą po prostu się mylić.

Nic za darmo

Zarówno instytucje finansowe (typu Venture Capital), jak i osoby prywatne posiadające nadmiary gotówki (Business Angels) są gotowe uczestniczyć w realizacji innowacyjnych pomysłów oraz rozwoju obiecujących firm. Nie są oni motywowani czystą chęcią pomocy, tylko perspektywą uzyskania dużej stopy zwrotu z inwestycji. Pomoc finansową dla rozwijających się firm traktują jako nic innego, tylko kolejny sposób inwestowania swoich pieniędzy. Innym powodem do zainwestowania w powstające firmy jest chęć uczestnictwa w tworzeniu nowego biznesu – dużo bogatych ludzi po prostu to lubi.

W zamian za pomoc finansową oraz merytoryczną (know-how) inwestorzy mogą przejąć nawet kilkadziesiąt procent udziałów firmy (czyli kilkadziesiąt procent przyszłej wartości firmy). Jest to zgodne z zasadami gratyfikacji za poniesione ryzyko. Jak już wcześniej napisałem (i przedstawiłem na rysunku), ryzyko upadku biznesu jest tym większe, im krócej firma działa na rynku. Inwestor wykładający pieniądze na naszą firmę nie ma pewności że ta inwestycja się zwróci – i całkowicie liczy się on z taką sytuacją. Z drugiej jednak strony – firma, która jest w początkowej fazie działania ma bardzo duże możliwości rozwoju, a co za tym idzie – ma duży potencjał wzrostu wartości. Perspektywa dziesięciokrotnego wzrostu wartości udziałów posiadanych przez inwestora w pełni wynagradza poniesione ryzyko.

Ze względu na to, że inwestorzy ryzykują własne pieniądze, dokładnie się przyglądają każdemu pomysłowi na biznes oraz każdej firmie, w którą chcieliby zainwestować. Dlatego przed rozpoczęciem poszukiwań inwestora dla naszego biznesu warto sprawdzić kryteria, które należy spełnić aby mieć szanse na uzyskanie pieniędzy. Prawdopodobieństwo sukcesu w ubieganiu się o kapitał dla naszego biznesu zwiększa się razem ze zwiększaniem się naszego doświadczenia biznesowego. To jest podobnie jak z kredytami w banku – jeśli nie mamy historii biznesowej, o wiele trudniej będzie nam uzyskać pieniądze od inwestora.

Pozostaje więc zakasać rękawy i opracować długoterminowy plan osiągnięcia sukcesu. Na początku swoim potem i krwawicą, by później wykorzystać pieniądze innych do zarabiania pieniędzy dla siebie. I nie zapominając oczywiście o ciągłej pracy nad zwiększaniem przychodu pasywnego