Projektowanie systemu inwestycyjnego III

Dzisiaj prezentuję ostatni artykuł z serii poświęconej projektowaniu automatycznego systemu inwestycyjnego. Kto pojawił się dopiero pierwszy raz na moim blogu, może cofnąć się i przeczytać pierwszy oraz drugi artykuł z serii.

Artykuły mają za zadanie wprowadzić w ogólne zasady projektowania systemów inwestycyjnych. Mają pokazać na co należy najbardziej zwrócić uwagę. Aktualnie jestem na etapie rozpoznania idei i sposobu działania systemów inwestycyjnych, więc wielu szczegółów nie jestem jeszcze w stanie przekazać. Mam jednak nadzieję, że się to zmieni w przeciągu najbliższych kilku miesięcy i będę w stanie podzielić się już bardziej praktyczną wiedzą.

Zasady zarządzania pieniędzmi

Zarządzanie pieniędzmi jest najważniejszym niepsychologicznym aspektem pracy nad systemem. Powodem, dla którego ten element jest tak ważny, jest fakt, że zasady zarządzania pieniędzmi określają jaki procent Twojego kapitału jest w każdym momencie wystawiony na ryzyko. Zapewne znasz giełdowe powiedzenie:

Szybko ograniczaj straty i pozwalaj zyskom rosnąć.

Jest to kwintesencja zasad rządzących dobrym systemem inwestycyjnym. Dlaczego to jest takie ważne? Myślę, że najlepszą odpowiedzią będzie poniższa tabelka:

strata-zysk

W tabelce wypisałem ile procentowo trzeba zyskać (prawa kolumna), tylko po to, żeby odrobić wcześniej poniesioną stratę (lewa kolumna). Jeśli strata jest stosunkowo mała, rzędu do 15-20%, nie ma konieczności wypracowywania jakichś kosmicznych stóp zwrotu. Sytuacja się zmienia dramatycznie, gdy strata zaczyna sięgać 50%, nie mówiąc już o stracie 90%…

Czy strategia “kup i trzymaj” jest na pewno dobrą strategią? 🙂

Wielkość kapitału

Podstawową sprawą, którą powinieneś wziąść pod uwagę projektując system inwestycyjny, jest wielkość Twojego kapitału. W zależności od tego ile masz pieniędzy które możesz przeznaczyć na grę na giełdzie, będziesz mógł sobie pozwolić na grę na różnych rynkach i grać różnymi strategiami inwestycyjnymi. Wszystko zależy od tego, jakiego ryzyka jesteś w stanie się dopuścić.

Celem zarządzania wielkością pozycji jest określenie liczby jednostek (akcji lub kontraktów), jaka przy danej wielkości rachunku powinna składać się na pozycję.

W zasadzie jeśli nie będziesz grał ostrożnie, narazisz się na duże ryzyko – niezależnie od tego czy dysponujesz dużym czy małym kapitałem. Jednak problem z małym kapitałem jest taki, że nie możesz sobie pozwolić na takie strategie czy rynki, na które mógłbyś sobie pozwolić mając większy kapitał. Dlatego trzeba się więcej nakombinować.

Jedną z decyzji wynikających z zasad zarządzania wielkością pozycji może być to, że nie powinno się w ogóle wchodzić na rynek, ponieważ ryzyko jest zbyt duże.

Przykładowo mając zbyt mały kapitał (np. 2000 zł), nie będziesz w stanie grać bezpiecznie na kontraktach na WIG20 – zmiany cen waloru, a co za tym idzie ryzyko wypadnięcia z rynku będą dla Ciebie po prostu zbyt duże. Nie będziesz też mógł skutecznie dywersyfikować portfela i korzystać z trendu na kilku różnych rynkach.

Wielkość pozycji

Jeśli chodzi o zarządzanie wielkością pozycji, to istnieją dwie główne strategie. Są one wykorzystywane zarówno przez hazardzistów, jak i przez graczy giełdowych.

  • Strategia martyngałowa – polega na zwiększaniu zaangażowania kapitału po każdej stratnej transakcji, bądź w miarę zwiększania straty na bieżącej pozycji. Przy dłuższych “czarnych” seriach bądź źle wybranym walorze (np. akcje groszowe) możemy w ten sposób po prostu zbankrutować.
  • Strategia antymartyngałowa – bardziej korzystna w przypadku serii zyskownych transakcji. W tym przypadku kapitał jest zwiększany po każdej zyskownej transakcji, bądź w miarę zwiększania zysków na aktualnej pozycji.

Osobiście polecam, zgodnie z Van Tharpem, strategię antymartyngałową – a więc szybkie cięcie strat, oraz zwiększanie zaangażowania w przypadku osiągania zysków.

Dobre metody zarządzania wielkością pozycji polegają na zwiększaniu zaangażowania na rynku, gdy zarabia się pieniądze.

Musisz także wziąść pod uwagę zmienność na danym rynku. Jeśli chcesz zachować ten sam poziom akceptowalnego ryzyka, to przy większej zmienności musisz także zwiększyć zaangażowanie w daną pozycję.

Liczba jednocześnie otwartych pozycji

Decyzja o otwarciu kolejnej pozycji jest bezpośrednio związana z dwoma poprzednimi elementami zarządzania pieniędzmi. Jeśli dysponujesz odpowiednio dużym kapitałem, który pozwoli Ci na bezpieczne otwarcie kolejnej pozycji – na tym samym, bądź na dowolnym innym rynku – to nie ma żadnych przeszkód żebyś to zrobił.

Bezpieczne otwarcie pozycji, to otwarcie pozycji o maksymalnej dopuszczalnej stracie nie wpływającej istotnie na całość naszego kapitału. Wszystko to jest więc kwestią wyznaczenia maksymalnej akceptowalnej straty (jako procentu całości kapitału), na którą nas aktualnie stać.

Konstruowanie systemu

Pamiętaj – aby system dobrze się sprawdzał i dawał przychody musi być Twój. Musisz go rozumieć, zasady w nim zastosowane muszą być zgodne z Twoim rozumieniem rynku.

Istotą dobrego systemu jest to, by był odpowiedni dla użytkownika.

Zaufanie do swojego systemu spowoduje, że zamiast się zastanawiać nad słusznością jego wskazań, będziesz po prostu składał zlecenia. Dzięki temu masz szansę wyeliminować grę emocjami oraz omijanie wyznaczonych przez siebie zasad.

Ludzie robią zazwyczaj to, co inni: podążają za tłumem i postępują tak, jak im powiedziano.

Czasami to pragnienie podążania za tłumem może okazać się tak silne, że będziesz się zastanawiał, czy nie ominąć zasad swojego systemu i zagrać bardziej agresywnie – chociaż ten jeden raz. Nigdy nie poddawaj się temu pragnieniu. Ta pojedyncza chwila słabości może okazać się początkiem końca Twojego systemu.

Kryteria wyboru rynku

Nasz system inwestycyjny możemy wykorzystać teoretycznie na dowolnym rynku. Warto jednak zwrócić uwagę na kilka istotnych elementów:

  • płynność – jeśli chcesz mieć ten komfort i wchodzić i wychodzić z rynku w dowolnym momencie, musisz sprawdzić jaka jest płynność danego rynku. Jak dużo transakcji zostało dzisiaj wykonanych? Jaka jest średnia transakcji z ostatnich kilku tygodni? Kilkaset transakcji dziennie powinno wystarczyć.
  • zmienność – jaka jest dzienna zmiana cen na rynku? Jak ma się ona do Twojego poziomu linii stopu? Sprawdź np. wartość wskaźnika ATR. Czy zmiany te nie są za duże dla Twojego kapitału? Na rynku o dużej zmienności trudno się utrzymać – możesz wypaść z rynku przy niespodziewanym ruchu cen.
  • trend – wiadomo, że najłatwiej się zarabia, gdy na rynku jest wyraźny trend. Omijaj więc wszelkie “boczniaki” i wybierz rynek, na którym jest wyraźny trend. Zasięgnij danych fundamentalnych dla tego rynku (sytuacja makroekonomiczna, nastroje na rynku), aby upewnić się co do przyczyn aktualnego trendu.
  • koszty transakcji – jakie są prowizje od handlu kontraktami na danym rynku? Jak to wpływa na zyskowność Twojego systemu?
  • wiedza o rynku – jakie zasady obrotu panują na rynku? W jakich godzinach można handlować i jakie typy zleceń stosować? Czy wiesz ile ryzykujesz kupując jeden kontrakt i czy możesz sobie pozwolić na takie ryzyko? Zanim zaczniesz inwestować musisz się zapoznać z takimi podstawowymi informacjami.

Jeśli masz więcej pieniędzy, to oczywiście lepiej jest inwestować jednocześnie na kilku rynkach – najlepiej takich, które są jak najmniej skorelowane ze sobą. Gdy na jednym z rynków pojawi się trend boczny, będziesz mógł w dalszym ciągu zarabiać na innym rynku.

Kryteria wejścia

Warunki zawarcia transakcji to zaledwie 10 procent (lub mniej) systemu transakcyjnego. Większość ludzi wkłada w nie 90 procent swojego wysiłku, ale w rzeczywistości są one najmniej ważnym elementem systemu.

Niezależnie od tego, jaką część systemu stanowią warunki zawarcia transakcji (kryteria wejścia), trzeba je prędzej czy później określić – aby system był kompletny. Skoro system transakcyjny ma być automatyczny, najlepiej opierać się na takich danych, które mogą być w prosty sposób przeliczone za pomocą wzorów matematycznych.

Pierwszą możliwością są formacje techniczne. Według mnie jednak należą one do bardzo subiektywnych danych. Każda osoba może widzieć na wykresie co innego – zależnie od poziomu znajomości formacji, doświadczenia, itp.

Przy otwieraniu pozycji można także skorzystać z analizy fundamentalnej. Jednak żeby dobrze zrozumieć sens i znaczenie poszczególnych wskaźników fundamentalnych, a co za tym idzie dobrze skonstruować system oparty na takich danych, musimy chyba skończyć co najmniej studia ekonomiczne… 🙂

Moim zdaniem najlepiej oprzeć się po prostu na wskaźnikach analizy technicznej – np. średnich ruchomych, RSI, MACD, itp. Odcinamy się w ten sposób od wpływu emocji, zmęczenia, mylnie zinterpretowanych informacji ekonomicznych, itp. Pozostaje czysta matematyka, a taki system inwestycyjny będziemy mogli wykorzystać bez większych modyfikacji na różnych rynkach.

Kryteria wyjścia (ochrony kapitału)

Kryteria wyjścia powinny obejmować zarówno wyjście z rynku w przypadku niepowodzenia (wyjście z rynku zakończone stratą), jak i w przypadku zwycięstwa (realizacja zysku).

Moim zdaniem nie można mówić o systemie transakcyjnym, dopóki nie wiadomo dokładnie, już w momencie otwarcia pozycji, jak zostanie ona zamknięta.

Van Tharp sugeruje, aby skorzystać z kilku niezależnych od siebie zasad wyjścia. Powinny one przede wszystkim zabezpieczać Twój kapitał w przypadku różnych niepomyślnych scenariuszy, które mogą się wydarzyć po wejściu na rynek.

Przykładowo można ustalić podstawową linię obrony, opartą na bieżącej zmienności cen (np. ATR), która ochrania kapitał w przypadku zmiany kierunku ruchu cen. Oprócz tego, warto zastosować procentowy stop początkowy (np. 8% kapitału zainwestowanego w tą transakcję), który zabezpieczy kapitał w przypadku zwrotu kursu w przeciwną stronę zaraz po zajęciu pozycji. Dzięki temu będziesz wiedział, jaka jest możliwa maksymalna strata dla danej transakcji (czyli ryzyko początkowe R).

Twoja linia stopu określa z góry ryzyko początkowe, czyli R. Twoim podstawowym zadaniem jako spekulanta powinno być opracowanie planu, który da Ci zyski o wysokim współczynniku R.

Kolejna linia stopu może być linią realizacji zysków. Jeśli chcesz ograniczyć ryzyko i interesuje Cię głównie osiągnięcie konkretnej stopy zwrotu z inwestycji, możesz po prostu zamknąć pozycję po osiągnięciu zysku równego np. 4R. W ten sposób ograniczasz swoje potencjalne zyski, ale nie wystawiasz się także na ryzyko straty wypracowanego zysku – np. gdy nastąpi nagły zwrot kursu i zamiast zrealizować zysk 4R, realizujesz przy pomocy obronnej linii stopu zysk równy “tylko” 3R.

Zasady są dowolne – ważne, żebyś się mógł ochronić przed tymi najczarniejszymi scenariuszami, oraz żeby wyznaczone przez Ciebie zasady były dla Ciebie zrozumiałe i zgodne z Twoją naturą.

Nie przeoptymalizuj systemu!!!

Zanim jeszcze zaczniesz jakiekolwiek działania w zakresie konstruowania swojego systemu, zapamiętaj sobie – skuteczność systemu nie polega na tym, że będzie on przygotowany na każde zdarzenie, jakie możesz sobie wyobrazić, i na każde zdarzenie, które zauważyłeś podczas testów systemu. Rynki finansowe ciągle się zmieniają, sytuacja na świecie się zmienia – nie ma więc powodu, aby tracić czas na niepotrzebne optymalizacje i komplikowanie systemu.

Skuteczność systemu polega przede wszystkim na jego prostocie. Jeśli masz prosty system, będziesz pewny, że dobrze zrozumiesz jego działanie i będziesz mu ufać.

Wszystko powinno być tak proste, jak to tylko możliwe, ale nie prostsze.

Albert Einstein

Praktyka przede wszystkim

Niby wszystko pięknie wygląda – masz zasady i jeśli będziesz się ich trzymał, to z dużym prawdopodobieństwem będziesz zarabiał na giełdzie. Cały problem tkwi w tym, że tak pięknie to wygląda tylko na papierze. W rzeczywistości dochodzą jeszcze ludzkie słabości – emocje, niekonsekwencja, brak dyscypliny, itp., przez które nie zawsze będziesz w stanie trzymać się zasad, które sobie wyznaczyłeś. Dodatkowo w krótkim terminie może być tak, że będziesz przegrywał pieniądze, przez co Twoja motywacja i zaufanie wobec systemu może spaść.

Kluczem do tego, aby zacząć w końcu zarabiać, a nie ciągle szarpać się z własnymi emocjami, jest praktyka i ciągła nauka na własnych błędach (oby tych było jak najmniej).

Obserwuj własne zachowania, notuj wszystkie problemy psychologiczne, z którymi stykasz się przy dokonywaniu transakcji. W wolnym czasie (np. w weekendy) analizuj te notatki i staraj się znaleźć dla nich rozwiązanie.

W inwestowaniu na giełdzie, wbrew temu co można by się spodziewać, najwięcej jest pracy nad samym sobą, nie nad systemem.

Dla mnie będzie to zapewne ciężka i ciągła praca, zwłaszcza, że grę na kontraktach terminowych dopiero zaczynam. Myślę, że jednak warto podjąć się takiego wyzwania, bo zyskać można podwójnie – zarabiając na giełdzie, oraz doskonaląc samego siebie – ćwicząc konsekwencję, panowanie nad emocjami, silną wolę, a być może także zmieniając swoje podejście do pieniędzy i innych rzeczy materialnych.

Życzę więc sobie i Tobie powodzenia! 🙂

2 odpowiedzi do “Projektowanie systemu inwestycyjnego III”

  1. Hej Bartek,
    Bardzo fajny cykl artykułów. Generalnie nic dodać nic ująć. Warto podkreślić że to o czym piszesz nie dotyczy tylko i wyłącznie systemów mechanicznych a systemów inwestycyjnych w ogóle. Można by tylko coś dodaćo obsunięciu kapitału (drawdown), bo przeciez moze byc system z dodatnia oczekiwana stopa zwrotu a z obsuwami ktorych gracz psychicznie nie zniesie.
    Dla mnie osobiście 90% (albo i wiecej) tradingu to psychologia.
    Oczekiwana skutecznosc systemu to ciekawy temat 🙂 Prognozowanie prawdopodobienstwa przyszlych zdarzen na podstawie przeszlosci to karkolomne zadanie. Ale od czegos trzeba zaczac. Grunt to nie przywiazywac duzej wagi, ale o ryzyku przeoptymalizacji (curve-fitting) pisales.
    Powodzenia!

  2. Dzięki za recenzję 🙂
    Masz rację, brakuje jeszcze informacji o obsunięciu kapitału, a to całkiem istotna sprawa, zwłaszcza z punktu widzenia psychologii gracza.

    Widzę że czeka mnie jeszcze sporo pracy i nauki – na razie sobie wszystko podsumowałem, teraz trzeba się brać za bardziej praktyczne aspekty projektowania systemu.
    Tobie też życzę powodzenia i dużych stóp zwrotu! 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *